Trong số các yếu tố khác, thuế suất 55% của Mỹ đối với cá rô phi Trung Quốc tiếp tục kìm hãm nhập khẩu, làm suy yếu khả năng cạnh tranh của sản phẩm cá rô phi Trung Quốc và đẩy người mua Mỹ sang các loài cá thịt trắng khác như cá tra. Trong khi đó, thị trường châu Phi mở rộng như những kênh tiêu thụ chính cho cá rô phi đông lạnh của Trung Quốc, với nhu cầu ngày càng tăng từ các quốc gia khác giúp bù đắp một phần lượng hàng xuất khẩu sang Mỹ giảm.
Thị trường và thương mại
Châu Á
Ngành công nghiệp cá rô phi của Trung Quốc đã trải qua một trong những chu kỳ sản xuất khó khăn nhất trong những năm gần đây. Nhu cầu yếu từ thị trường Mỹ, cùng với lượng mưa lớn và cơn bão Wipha vào tháng 7, đã gây ra tình trạng thu hoạch hoảng loạn trên diện rộng và làm gia tăng áp lực giảm giá. Việc thiếu đơn đặt hàng từ Mỹ kéo dài kể từ năm 2024 và lượng hàng tồn kho cao đã buộc các nhà chế biến phải cắt giảm việc thu mua. Các nhà chế biến Trung Quốc đã phải sử dụng các thỏa thuận DDP (delivered-duty-paid) để bù đắp tác động của mức thuế cao của Mỹ và duy trì dòng chảy xuất khẩu, trong khi lượng hàng tồn kho trong kho lạnh đạt mức cao kỷ lục. Khi mùa thu hoạch kết thúc vào cuối tháng 6 năm 2025, các nhà chế biến lớn đã tăng nhẹ giá mua để bù đắp chi phí nguyên liệu thô cao hơn. Khối lượng xuất khẩu sang Mỹ vẫn ở mức thấp nhất trong một thập kỷ, với tổng lượng nhập khẩu trong quý 2 năm 2025 giảm xuống còn chưa bằng một nửa so với mức đỉnh điểm năm 2015. Do đó, một số trang trại có khả năng sẽ giảm lượng cá giống thả nuôi trong chu kỳ tiếp theo, cho thấy nguồn cung sẽ khan hiếm hơn.
Tuy nhiên, trong nửa đầu năm 2025, xuất khẩu cá rô phi nguyên con đông lạnh của Trung Quốc đã tăng 25% so với cùng kỳ năm trước, đạt 182,0 triệu USD, từ 146,0 triệu USD năm trước đó. Sự mở rộng này chủ yếu được thúc đẩy bởi nhu cầu mới từ thị trường châu Phi và sự đa dạng hóa ngày càng tăng sang châu Âu và Bắc Mỹ. Bờ Biển Ngà vẫn là khách hàng lớn nhất của Trung Quốc tại châu Phi, với giá trị xuất khẩu tăng vọt 68% lên 50,6 triệu USD, được hỗ trợ bởi hoạt động cảng ổn định và nhu cầu tiêu dùng ổn định. Burkina Faso đứng thứ hai với 30 triệu USD, duy trì hiệu suất ổn định, trong khi xuất khẩu sang Mali giảm 21% xuống còn 10,4 triệu USD do những thách thức về tài chính nhập khẩu. Nhìn chung, các điểm đến ở châu Phi chiếm gần một nửa tổng giá trị xuất khẩu cá rô phi nguyên con của Trung Quốc.
Trong khi đó, các lô hàng đến các thị trường phát triển tăng nhanh từ mức cơ sở nhỏ hơn. Pháp tăng gấp đôi lượng nhập khẩu lên 9,9 triệu USD, trong khi Canada và Vương quốc Anh chứng kiến lượng nhập khẩu tăng lần lượt 166% và 118%, phản ánh sự đa dạng hóa nguồn cung mạnh mẽ hơn và giá cả cạnh tranh của Trung Quốc. Những thành quả tăng thêm được ghi nhận ở Bỉ, Đức và Nam Phi, trong khi các điểm đến nhỏ hơn nhưng tăng nhanh bao gồm Ý, Thụy Điển và Tây Ban Nha.
Tại các khu vực khác ở châu Á, xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam tăng mạnh trong năm 2025. Đến tháng 8, kim ngạch xuất khẩu đạt 63 triệu USD, đánh dấu giá trị xuất khẩu cao nhất của cả nước kể từ năm 2020 và tăng 174% so với cùng kỳ năm trước. Mỹ chiếm 62% giá trị này, đưa Việt Nam trở thành nhà cung cấp cá rô phi lớn thứ hai của nước này sau Trung Quốc. Cá rô phi phi lê đông lạnh vẫn là sản phẩm được ưa chuộng, với nhập khẩu từ Việt Nam vào Mỹ đạt 262 triệu USD trong bảy tháng đầu năm 2025. Con số này cao hơn 19% so với năm 2024, phản ánh sự phục hồi niềm tin của nhà nhập khẩu và sự chuyển hướng khỏi các nguồn cung bị ảnh hưởng bởi thuế quan. Sự phục hồi này được thúc đẩy bởi các nhà chế biến tích hợp theo chiều dọc tận dụng hệ thống thức ăn hiệu quả và các mô hình nuôi trồng thủy sản hướng đến xuất khẩu.
Mỹ
Trong quý 3 năm 2025, Mỹ, nước nhập khẩu cá rô phi lớn nhất thế giới, đã áp đặt thuế quan cao đối với cá rô phi đông lạnh từ Trung Quốc và cá rô phi tươi từ Brazil, do đó làm thay đổi dòng chảy thương mại và làm giảm tổng tiêu thụ. Mặc dù thuế suất đối với cá rô phi từ Trung Quốc đã được giảm từ 170% xuống 55% thông qua một thỏa thuận thương mại tạm thời, nhưng khối lượng nhập khẩu vẫn chưa trở lại mức trước khi áp thuế.
Theo Cơ quan Khí tượng và Đại dương Quốc gia (the National Oceanic and Atmospheric Administration - NOAA), nhập khẩu cá rô phi của Mỹ đạt 89.743 tấn trong nửa đầu năm 2025, trị giá 367 triệu USD, tăng 21% về khối lượng và 13,7% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Trung Quốc vẫn là nhà cung cấp hàng đầu (54.457 tấn; 181 triệu USD), tiếp theo là Colombia (7.841 tấn; 50 triệu USD) và Đài Loan (8.279 tấn; 30 triệu USD). Bất chấp sự tăng trưởng này, chi phí cao hơn do thuế quan dai dẳng đang ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh về giá, khiến một số người tiêu dùng chuyển sang các loại protein rẻ hơn. Trong khi đó, các nhà nhập khẩu đang duy trì chiến lược mua hàng thận trọng đồng thời làm chậm các hoạt động bổ sung hàng tồn kho trong bối cảnh hàng tồn kho cao và nhu cầu bán buôn yếu.
Trong nửa đầu năm 2025, thị trường nhập khẩu cá rô phi của Mỹ cho thấy hiệu suất trái chiều so với cùng kỳ năm trước trên các loại sản phẩm. Đối với phi lê ướp lạnh, tổng giá trị nhập khẩu giảm 9%, từ 92,0 triệu USD năm 2024 xuống còn 84,1 triệu USD năm 2025. Colombia, nhà cung cấp chính, đã giảm 29% xuống còn 34,1 triệu USD, trong khi Honduras phục hồi đáng kể, tăng 54% lên 16,4 triệu USD sau một năm 2024 yếu kém. Nguồn cung từ Brazil tăng 46% lên 27,6 triệu USD, bù đắp một phần cho sự sụt giảm từ các nguồn gốc khác. Ngành hàng cá phi lê đông lạnh đã phục hồi mạnh mẽ, với tổng giá trị nhập khẩu tăng 11% từ 185,9 triệu USD trong giai đoạn tháng 1 đến tháng 6 năm 2024 lên 207,1 triệu USD trong cùng kỳ năm 2025. Trung Quốc, chiếm gần 80% tổng giá trị, đã chứng kiến sự phục hồi mạnh mẽ 21% lên 163,5 triệu USD, nhờ điều kiện vận chuyển được cải thiện và giá cả cạnh tranh hơn.
Ngược lại, giá trị xuất khẩu của Indonesia giảm 28%, trong khi xuất khẩu của Việt Nam tăng mạnh lên 11,6 triệu USD, cho thấy sự đa dạng hóa nguồn cung khi người mua tìm kiếm các lựa chọn thay thế có chi phí thấp hơn so với nguồn cung từ Trung Quốc và Brazil. Cũng cần lưu ý rằng, lần đầu tiên sau hơn một thập kỷ, cá tra đã vượt qua cá rô phi để trở thành loại cá thịt trắng nhập khẩu hàng đầu về khối lượng, nhờ vào việc giảm thuế tạm thời đối với cá tra phi lê của Việt Nam từ 46% xuống 20%. Phân khúc cá rô phi đông lạnh nguyên con tiếp tục đà tăng trưởng, với tổng giá trị nhập khẩu tăng 23%, từ 45,0 triệu USD năm 2024 lên 55,3 triệu USD năm 2025. Trung Quốc vẫn là nhà cung cấp chủ đạo với 30,0 triệu USD (tăng 1%), trong khi Đài Loan ghi nhận mức tăng đáng kể 52% lên 17,5 triệu USD. Brazil cũng tăng gấp đôi giá trị lên 7,8 triệu USD, củng cố vị thế của mình trong thị trường đang mở rộng ổn định này.
Khu vực Mỹ Latinh
Việc Mỹ áp thuế 50% đối với cá rô phi Brazil gần đây đang định hình lại thương mại khu vực. Brazil cung cấp khoảng 35% lượng cá rô phi tươi nhập khẩu của Mỹ, và việc giảm lượng hàng xuất khẩu khó có thể được bù đắp hoàn toàn bởi các đối thủ cạnh tranh. Mexico có thể hưởng lợi từ mức thuế thấp hơn, nhưng Colombia và Honduras thiếu khả năng hấp thụ thị phần của Brazil. Nếu được duy trì, các mức thuế này cuối cùng có thể làm thay đổi mô hình sản xuất và giá cả khu vực, trong khi chi phí nhập khẩu cao hơn có thể khiến người tiêu dùng Mỹ chuyển sang các loại protein rẻ hơn, gây ra hiệu ứng domino trên thị trường cá rô phi toàn cầu.
Xuất khẩu cá rô phi của Brazil tăng 52% về khối lượng và 54% về giá trị trong nửa đầu năm 2025, đạt 8.000 tấn trị giá 36 triệu USD. Phần lớn lượng xuất khẩu này là phi lê tươi cho thị trường Mỹ, trong khi cá đông lạnh ghi nhận mức tăng 194%. Tuy nhiên, thuế quan mới của Mỹ, kết hợp với các loại thuế trước đó sẽ làm giảm mạnh lượng hàng xuất khẩu.
Hiệp hội Nuôi trồng thủy sản Brazil (Peixe BR) cũng cảnh báo về áp lực trong nước do nguồn cung tăng và khả năng cạnh tranh từ cá rô phi Việt Nam, mặc dù không có nhập khẩu loại cá này trong quý 2 năm 2025. Ngành này đang tìm kiếm các thị trường xuất khẩu mới, nhưng việc quay trở lại thị trường châu Âu vẫn bị đình trệ chủ yếu do các quy định nghiêm ngặt về vệ sinh và truy xuất nguồn gốc của Liên minh châu Âu.
Nhu cầu bên ngoài yếu hơn, kích thước cá nhỏ hơn và thời tiết bất lợi đã làm giảm nguồn cung cá đạt tiêu chuẩn xuất khẩu. Tình trạng dư cung trong nước ở Brazil đang đẩy giá cả và biên lợi nhuận xuống thấp, bất chấp thực tế là mức tiêu thụ cá rô phi trong nước đã tăng 10,3% trong 11 năm qua (mức tăng nhanh nhất trong tất cả các loại protein động vật). Với ít thị trường thay thế và các rào cản thương mại hiện hành, các nhà xuất khẩu Brazil đang phải vật lộn để duy trì sản lượng.
Xuất khẩu cá rô phi của Colombia đã thúc đẩy tăng trưởng ngành thủy sản của nước này trong nửa đầu năm 2025. Theo Cơ quan Nuôi trồng thủy sản và Ngư nghiệp Quốc gia (the National Authority for Aquaculture and Fisheries - AUNAP), xuất khẩu cá rô phi của Colombia đạt 17.000 tấn, trị giá 134,9 triệu USD, chiếm 57% tổng khối lượng xuất khẩu cá của cả nước và 68% giá trị xuất khẩu. Trong khi đó, các chương trình đào tạo của Mexico dành cho 1.400 nhà sản xuất nhỏ đang tăng cường tính bền vững và năng lực trong nước, còn các dự án nuôi trồng thủy sản dành cho thanh niên của Honduras đang mở rộng sản xuất thâm canh và tạo việc làm ở vùng nông thôn. Giá cả
Trong quý 2 năm 2025, giá bán tại trang trại đối với cá rô phi sống nguyên con (300–500g) tại tỉnh Quảng Châu, Trung Quốc, đạt trung bình 6,28 CNY (0,87 USD)/kg, giảm 16% so với quý trước và thấp hơn 32% so với cùng kỳ năm trước. Tại Brazil, giá cá rô phi cho thấy sự phục hồi nhẹ theo quý. Tại vùng Grandes Lagos, giá trung bình đối với cá rô phi sống nguyên con đạt 8,08 BRL (1,43 USD)/kg trong quý 2 năm 2025, tăng 10% so với 7,51 BRL (1,29 USD) trong quý trước. Tuy nhiên, so với cùng kỳ năm 2024 (9,30 BRL/1,79 USD/kg), giá tại Brazil vẫn thấp hơn 13%, phản ánh áp lực liên tục từ sự gián đoạn thương mại và nhu cầu xuất khẩu yếu hơn.
Dự báo
Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực Liên hợp quốc (FAO) nhận định, thị trường cá rô phi toàn cầu cuối năm 2025 khá thận trọng, do những gián đoạn thương mại dai dẳng và tâm lý người tiêu dùng yếu tiếp tục ảnh hưởng đến sự phục hồi của ngành hàng này.
Ngành cá rô phi toàn cầu được dự đoán là sẽ trải qua một giai đoạn điều chỉnh chậm chạp, đặc trưng bởi sự cạnh tranh không đồng đều, những thay đổi liên quan đến thuế quan và sự mở rộng thị trường yếu ớt. Nếu không có sự hỗ trợ chính sách hoặc các động lực cầu mới, giá cả có khả năng sẽ duy trì ở mức thấp, với sự ổn định dần dần khi lượng hàng tồn kho giảm và các nhà sản xuất giảm sản lượng.
Ngọc Thúy (theo FAO)